Nghiên cứu Đổi mới Sáng tạo Ngành Việt Nam (VIIR): Bước đi tiên phong của VinUni trong nghiên cứu đổi mới sáng tạo cấp ngành tại Đông Nam Á

Nghiên cứu Đổi mới Sáng tạo Ngành Việt Nam (VIIR) là sáng kiến chung giữa Trường Đại học VinUni và Viện Portulans (PI). Một hội nghị giới thiệu dự án và tọa đàm thảo luận đã diễn ra vào ngày 14 tháng 6 tại Trường Đại học VinUni.

VIIR được thành lập với mục tiêu cung cấp một cái nhìn toàn diện về đổi mới sáng tạo ngành tại Việt Nam, cách mạng hóa việc đánh giá đổi mới sáng tạo không chỉ ở hệ sinh thái quốc gia mà còn ở cấp ngành và tổ chức. Đây là dự án nghiên cứu đầu tiên loại này tại Đông Nam Á và là dự án duy nhất tại Việt Nam đánh giá đổi mới sáng tạo cấp ngành một cách toàn diện. Dự án tập trung vào ba ngành được chọn: y tế, du lịch/khách sạn, và cho thuê bất động sản thương mại.

VIIR là sáng kiến chung giữa Trường Đại học VinUni và Viện Portulans (PI), được thành lập và do Giáo sư Soumitra Dutta chủ trì.

Tham gia với tư cách diễn giả tại hội nghị, PGS.TS. Hoàng Minh, Giám đốc Viện Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo và là đại diện của Bộ Khoa học và Công nghệ, đánh giá cao quy mô và tầm quan trọng của dự án.

Theo PGS.TS. Hoàng Minh, Việt Nam là một trong những quốc gia đặc biệt quan tâm đến Chỉ số Đổi mới Sáng tạo Toàn cầu (GII), với mục tiêu chiến lược là xếp hạng trong top 40 quốc gia đổi mới sáng tạo nhất thế giới vào năm 2030, như đã được Chính phủ đặt ra (năm 2022, Việt Nam xếp hạng 48 trong tổng số 132 quốc gia tham gia). Để đạt được mục tiêu này, cần phải đổi mới mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Mặc dù đã có các chỉ số đổi mới sáng tạo ở cấp quốc gia và tỉnh, nhưng khi triển khai thực tế, Bộ Khoa học và Công nghệ gặp phải một số hạn chế vì không có hệ thống và dữ liệu để phân tách chỉ số theo ngành nhằm thực hiện các biện pháp nâng cấp. “Chúng tôi hy vọng rằng VinUni và bước đi tiên phong của Giáo sư Dutta trong việc khởi xướng dự án nghiên cứu VIIR sẽ góp phần làm tăng các cơ sở dữ liệu quan trọng để đánh giá mức độ đổi mới sáng tạo trong các ngành ở Việt Nam,” PGS.TS. Hoàng Minh chia sẻ.

Trong hội nghị, Giáo sư Soumitra Dutta nhấn mạnh rằng Việt Nam có một danh tiếng quốc tế tốt. Thế giới đánh giá cao văn hóa làm việc chăm chỉ của người dân và sự phát triển năng động của nền kinh tế Việt Nam. “Việt Nam có ứng dụng mạnh mẽ GII, đặc biệt trong việc xây dựng chỉ số đổi mới sáng tạo cấp tỉnh. Dựa trên nền tảng này, cần chú trọng hơn nữa vào đổi mới sáng tạo cấp ngành với sự tập trung vào thị trường.”

Mô hình nghiên cứu VIIR có một số điểm khác biệt so với GII và các nghiên cứu trước đây về đổi mới sáng tạo, như:

• Đào sâu vào việc đánh giá đổi mới sáng tạo cấp ngành, sử dụng một mô hình đánh giá toàn diện và đa tầng so sánh hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của nền kinh tế toàn cầu và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cụ thể của các doanh nghiệp trong ngành.
• Mô hình này bao gồm các chỉ số đầu vào (bối cảnh, công nghệ, nguồn nhân lực, lãnh đạo) và chỉ số đầu ra của đổi mới sáng tạo (đổi mới sáng tạo doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo xã hội, và đổi mới sáng tạo môi trường).
• Việt Nam được so sánh với 17 quốc gia khác, bao gồm 6 quốc gia có thu nhập cao, 6 quốc gia có thu nhập trung bình cao, và 5 quốc gia có thu nhập trung bình thấp (chủ yếu trong khối ASEAN). Dữ liệu được sử dụng để đánh giá hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia không chỉ từ cơ sở dữ liệu của GII mà còn từ các cơ sở dữ liệu khác như Chỉ số Sẵn sàng Mạng (NRI), Chỉ số Cạnh tranh Tài năng Toàn cầu (GTCI), và các nguồn quốc tế khác. Dữ liệu để đánh giá hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cụ thể của các doanh nghiệp trong ngành được lấy từ khảo sát hơn 500 quản lý làm việc trong ba ngành: y tế (bệnh viện và dược phẩm), du lịch, và cho thuê bất động sản thương mại.

Những kết quả chính:

• So với 17 quốc gia khác, kết quả cho thấy Việt Nam đứng đầu nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình thấp và đứng thứ 13 trong tổng số 18 quốc gia được xếp hạng. Cùng với Philippines, Việt Nam vượt qua nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình thấp về đổi mới sáng tạo. Khả năng của Việt Nam trong việc tạo ra đổi mới sáng tạo đột phá xếp thứ 7 trong số các quốc gia khảo sát, cạnh tranh ngang bằng với các quốc gia có thu nhập cao như Anh và Thụy Sĩ, cho thấy tiềm năng của quốc gia trong việc tạo ra nhiều ý tưởng kinh doanh phù hợp với thị trường. Các khía cạnh có xếp hạng thấp hơn của Việt Nam bao gồm Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Môi trường.
• Về mức độ đổi mới sáng tạo trong ba ngành ở Việt Nam, báo cáo chỉ ra rằng ngành Cho thuê Bất động sản Thương mại nổi bật, xếp hạng cao nhất trong các ngành khảo sát ở hầu hết các tiêu chí. Ngành Y tế dẫn đầu về đổi mới sáng tạo liên tục nhưng gặp phải các thách thức liên quan đến tiêu thụ tài nguyên và đầu ra. Trong khi đó, ngành Du lịch thể hiện hiệu suất thấp hơn ở hầu hết các yếu tố nhưng lại có một số doanh nghiệp nổi bật hoạt động hiệu quả.

Các đại biểu, bao gồm các nhà hoạch định chính sách, các nhà nghiên cứu và chuyên gia ngành, đều đồng ý rằng nghiên cứu này là mới mẻ và khác biệt, không trùng lặp với các nghiên cứu trước đây. Họ nhấn mạnh rằng nghiên cứu này có thể nâng cao các chỉ số đổi mới sáng tạo hiện tại bằng cách cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về bối cảnh đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. Ngoài ra, những ý kiến đóng góp quý báu đã được đưa ra để cải tiến nghiên cứu. Dẫn dắt phiên thảo luận, Giáo sư Rohit Verma, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học VinUni, cho biết nhóm nghiên cứu sẽ tiếp thu tất cả các ý kiến và đóng góp từ phiên thảo luận để nâng cao báo cáo nghiên cứu.

“Chúng tôi sẽ cố gắng biên soạn và công bố báo cáo ban đầu vào cuối tháng này. Các báo cáo tiếp theo sẽ được phát hành định kỳ. Chúng tôi hy vọng sẽ có cơ hội phát triển từ những đóng góp của các bạn hôm nay. Chúng tôi sẽ bắt đầu thấy được tác động thực sự trong những năm tới,” Giáo sư Rohit Verma nói. Ông cũng bày tỏ vinh dự khi làm việc cùng Giáo sư Dutta từ Đại học Oxford và đội ngũ sinh viên và tình nguyện viên đại diện cho Trường Đại học VinUni.

Hiếm có sự tham gia của sinh viên trong loại nghiên cứu này. Tuy nhiên, chúng tôi thực sự coi nghiên cứu này là một phần không thể thiếu trong quá trình học tập của sinh viên và sẽ tiếp tục áp dụng mô hình này trong tương lai. Cảm ơn tất cả các sinh viên và tình nguyện viên,” Giáo sư Rohit Verma nói thêm.

Giáo sư Rohit Verma, Tiến sĩ Rafael Escalona Reynoso và PGS.TS. Phan Thị Thục Anh cùng sinh viên VinUni tham gia nghiên cứu.